25. 9. 2020.

O Informišipe e hakajendar thaj o paćavipe an institucie sar e klidutne faktora an o maripe kontra i diskriminacia upral e minoritetura

I Strategia vaš i socialno inkluzia e Romengo thaj e Romnjengo andi Republika Srbija 2016-2025, anda dži kav nesavo progreso ando čhinavdipe e problemunengo kana si lav e diskriminaciatar upral e Roma. Pašal akava, šaj vadže te dikhel pe kaj si o pharipe ando vidžaipe e prejudiciengo thaj e bičačune percepciako phandlo e dženenca katar i romani populacia. Jekh tar e barijere si i bibuvlikani gođi e Romengi an i relacia e diskriminaciasa thaj biprindžaripe e suportuimaske mehanizmosko sosa šaj te mažutil pe e diskriminišime dženenge, sas akcentuimo ando ramo e panel diskusiako „Prindžar, na krisosar“, savi sas kerdini ando Novi Sad po 08.09.2020, e cilosa te vazdel pe i gođi e akava problemostar thaj te del pe i balval ande zeja e adekvatne respunsoske thaj e prevenciake.

O nevo rodipe tar i „Percepcia e Romengi tar i diskriminacia“ džiperdutne gevajil kaj si o trubuipe te von oven prindžarde gadalesa save mehanizmura kontra i diskriminacia si an lenge vasta. I inicijativa e akava rodimske resli de katar o Pativalo dženo vaš i protekcia e jekhajekhimasko thaj sas suportuimi de katar e Germaniaki barjarimaski kooperacia savi implementiril o GIZ. Sar sikada o rodipe, 52 % e Romendar ni prindžaren e mehanizmura kontra i diskriminacia a maj but lendar ni ašunde kaj si e institucie save šaj te unzaren lenge o mažutipe. Dujto rodipe „I Percepcia e forutnengi tar i diskriminacia“, sikada kaj si sa maj but e forutne save na bi adresirina pe nijekh instituciake vaš i protekcia kontra i diskriminacia.

E Pokrainako ombudsmano Prof.dr Zoran Pavlović crda i sama pe goda kaj vaš o suksesikano maripe fiesave diskriminaciake formako, kana e viktimura si e minoritetura, e forutnen musaj te si len o paćavipe ande institucie thaj an jekh vakto e institucie, sar e publikane zorake organura, musaj te si len i gođi kaj von si gote sar o serviso e forutnengo. „But si importantno te das o kuražo e forutnenge te adresirin pe e institucienge. Ageja von šaj te resen dži adekvatno protekcia ama anglal te ovel akava von musaj te prindžaren pire hakaja, kas te roden thaj kaske te vakaren piro problemo, e gođasa kaj ka oven protektuime thaj ka oven lenge dino o dumo an sa e procedure save trubun te oven respektuime thaj an fiesavo kazo thaj e diskriminaciaki forma, kana trubul khonik te ovel šunavdo sar o diskriminatoro“, vakarda o Zoran Pavlović.

Sar bi i gođi vazdela pe phandlo e diskriminaciatar upral e nacionalne minoritetura, O Ministeriumo vaš i bući, bućarnipe thaj socialno politika, khetane e forutnenge amalipasa Ternipe, inicirisarda i kampanja „Prindžar, na krisosar“, savjake unzarda o suporto vi e Germaniaki barjarimaski kooperacia perdal o projekto „Inkluzia e Romengi thaj aver marginalizuime grupengi“.

„Ando ramo e kampanjako ‚Prindžar, na krisosar‘ organizuin pe panel diskusie, ama vi aver aktivitetura, sar kaj si i milajeski škola vaš e maškarutne sikljovne, dedikuimi e maripaske kontra i diskriminacia. Pašal akava si gote vi averikane akcie kontra i diskriminacia an deš maškarutne škole. Kerdine sesa vi harne filmura e cilosa te i romani populacia ovel maj lokhes prindžardi, te ciknjardon i diskriminacia thaj e stereotipura kontra late“, phenda andi panel diskusija o Petar Antić, o menadžero e projektosko.

Pašal o vazdipe e gođako tar i diskriminacia upral e džene katar e nacionalne minoritetura thaj e gadalestar sar voj manifestuil pe/ sikavel pe avrial, andi panel diskusija sas crdini sama pe goda kaj akala kazura ni mothon pe e responsabilne institucienge. I Ljiljana Mihajlović i reprezentatorka e Foroski Novi Sad , phenda o fakto kaj an palune pandž berša nijekh dženo katar o romano nacionalno minoriteto ni adresirisarda pes e lokalnone ombudsmanoske ando Novi Sad.

E kazura dokumentuime ande medie save gevajin kaj si i diskriminacia, an jekh vakto sikaven kaj akava si o importanto hajing e informaciengo sa e akterunenge savjako udžilipe si i prevencia thaj o maripe kontra i diskriminacia, sar vi o angljaripe e manuškane hakajengo. Takaj kaj si akala kazura pučharde ande media, sar klidutno ukheripe vaš o bičhinavdipe e konkretne kazunengo sas pomenisardo goda kaj ni mothol pe e institucienge kana ovel dži kaj i diskriminacia thaj crdini si i konkluzia kaj palal goda ačhel o bipaćavipe ande institucie.

„O Romano khetanipe phandel piro muj thaj ageja sikavel kaj ni paćal ande institucie. Ni paćan kaj lengo kazo ka resel dži kaj i solucia vaj si len i dar te mothon o problemo. I Alijansa kontra i diskriminacia upral e Roma, i drakhin savi astarel 8 romane organizacie katar e forura e Srbiake, formirisarda akava Phandlipe savo eskluzivno ka kerel i bući e akava problemosa, bistum e diskriminaciasa. O aver problemo si institucionalno diskriminacia an i relacia e kolektivne Romenge hakajenca, phandlo e Zakonosa tar o mukhlipe thaj e hakaja e nacionalne minoritetunenge. E institucie e phuvjake ni arakhle e mehanizmura vaš i protekcia e specifikane karektoroske, vaš o siguripe e kulturikane autonomiake thaj e čhibjake oficialne labarimaske, sar kaj si ando kazo e aver nacionalne minoritetunengo saven si len pire kulturikane institucie, štampime lila pi dajaki čhib thaj oficialno labaripe e čhibjako vi ande komune kaj naj pherde kondicie e kanunoske“, vakarda o Nenad Vladisavljev, o prezidento e Alijansako kontra i diskriminacia upral e Roma.

O informišipe thaj o džanglipe e hakajendar, e suportuimaske mahanizmunendar, e mažutimastar savi šaj te ovel unzardi de katar e institucie thaj e o paćavipe an lende – goda si klidutne faktora vaš o maripe thaj o vidžaipe upral i diskriminacia kontra e džene katar e nacionalne minoritetura, sas crdini i konkluzia de katar e participantura andi panel diskusia.